1967 – inmiddels al weer een halve eeuw geleden – was er wederom de nodige bouwactiviteit op de Zaanse Schans. Het woon-werkbuurtje kreeg steeds meer zijn inmiddels vertrouwde aanblik. Zo herrezen in 1967 aan het Zonnewijzerspad 5 en 6 twee arbeiderswoningen. De Tijdlijn op de vernieuwde website van onze stichting vermeldt onder meer dat Zonnewijzerspad 5 afkomstig was van het Ezelspad 13 in Zaandijk en Zonnewijzerspad 6 van de Lagendijk 36 in Koog aan de Zaan, naast de Vermaning.  Het laatste pandje met stenen ondergevel dateert uit 1704 en was in gebruik als kosterswoning van de Doopsgezinde Gemeente. Tussen huisnummer 6 en de voormalige Haremakerij werd een boomgaardje aangelegd. In hetzelfde jaar verrees overigens ook de fraaie historische overtuin tegenover het restaurant ‘De Hoop op D’Swarte Walvis’. Bovendien herrees aan het Zeilenmakerspad wipwatermolen ‘De Hadel’, afkomstig van het Blauwepad in Zaandam en werd aan De Kwakels 2 de loods van scheepswerf Brouwer aan het Rustenburg herbouwd als bescheiden scheepswerfje. Op 8 december 1967 werd tot besluit nog de theekoepel van de Westzijde 114 Zaandam naar de Kalverringdijk getakeld en opnieuw opgebouwd.

 

                           

Ezelspad 13 in situ [GAZ 26.01074]                   Lagendijk 36 in situ [GAZ 26.00110]

 

Op 12 mei 1967 brandde overigens de voormalige lakstokerij van Jacob Vis aan de Kalverringdijk af.

 

De Tijdlijn op de website is te vinden onder de kop “Historie”. Belangstellenden kunnen hierop van jaar tot jaar de bouwactiviteiten op de Zaanse Schans in beeld krijgen door de jaartallen aan te klikken.  Feitelijk gaat de geschiedenis van de plek terug tot 1574, toen ter hoogte van de huidige fabriek van Duyvis in opdracht van Diederik Sonoy de Kalverschans werd aangelegd. De naam van de latere Zaanse Schans verwijst naar dit verdwenen verdedigingswerk uit de 80jarige oorlog. In 1636 ontstond de Kalverpolder, doordat een stuk land van ca. 150 ha. in de uiterste Noordpunt van gemeente Zaandam werd omdijkt. Deze omdijking betekende dat het binnen de dijk gelegen land een eigen waterhuishouding en een eigen waterpeil verkreeg. Om het waterpeil te regelen werd de watermolen het Pinksternakel gebouwd. Tussen 1642 en 1672 verrezen nog eens vijf oliemolens en tussen 1717 en 1761 vijf pelmolens op de Kalve rringdijk. Vanaf 1889 werden de meeste molens gesloopt of vielen ten prooi aan brand. Van molen De Kat uit 1784 bleef na 1904 slechts het molenlijf bestaan.  Oliemolen De Os uit 1649 werd in 1915 gekortwiekt. Zo ook oliemolen de Bonte Hen uit 1693, die in 1935 tot stellinghoogte werd afgebroken. Tien jaar hiervoor werd de Vereniging Zaansche Molen opgericht, die zich gaandeweg zou gaan beijveren voor behoud en herbouw van Zaanse molens, met name langs de Kalverringdijk.

 

In 1946 richtte architect Jaap Schipper en consorten Zaans Schoon op en in 1951 presenteerde hij een plan voor een historisch woonwerkbuurtje in de Kalverpolder, waarvoor Frans Mars het jaar erop de naam Zaanse Schans voordroeg. Als eerste werd in 1955 snuifmolen De Huisman herbouwd, gevolgd door de completering van molen De Kat in 1960 met behulp van onderdelen van verfmolen De Duinjager. Als eerste woonhuis langs de dijk verrees in 1959 de voormalige apotheek van Van Sante aan de Kalverringdijk 7. Het pand wordt anno 2017 nog steeds bewoond door de oudste bewoonster van ons buurtje, Bep Bosman, die eind vorig jaar de eerbiedwaardige leeftijd van 94 bereikte. Zij belichaamt nog altijd waar de Zaanse Schans voor staat: Historie, authenticiteit, sfeer en gastvrijheid.

 

                 

 

Brand lakfabriek Jacob Vis op 12 mei 1967 [GAZ 21.32158 en GAZ 21.32221]