Een pakhuis dat geschiedenis bewaart.

Van opslagplaats voor grondstoffen tot drager van verhalen.
Pakhuis Vrede laat zien hoe groot de Zaanse industrie ooit was. Het werd gebouwd voor de opslag van enorme hoeveelheden zaad en graan, zorgvuldig bewaard voordat de grondstoffen hun weg vonden naar de molens.
Toen ook het pakhuis zelf dreigde te verdwijnen, begon een nieuwe reis. Over water en land werd het naar de Zaanse Schans gebracht, waar het vandaag een tastbare herinnering vormt aan het industriële verleden van de streek.
Schansend 1, Pakhuis Vrede
Bouwperiode: 1732, verplaatst naar de Schans: 1993
Provinciaal monument
Aan de Oostzijde in Zaandam werd rond 1732 een fors zaad- en graanpakhuis gebouwd. Het zware houtskelet telt vijftien gebinten met stijlen van 18 bij 18 centimeter, op zo'n 1,40 meter van elkaar. Het pakhuis is ruim 22,5 meter lang en 9,90 meter hoog, een vijfbeuk met vier bouwlagen. De slagluiken in de buitengevel waren functioneel: ze zorgden voor volop ventilatie om de opgeslagen grondstoffen te beschermen tegen broei, en hielden het tegelijk donker in het pakhuis, om ontkieming van het zaad tegen te gaan. Aan de binnenzijde zorgde extra metselwerk voor koelte, en tussen de gebinten konden schotten worden geplaatst om aparte opslagvakken te maken, de zogeheten 'karen'. Arbeiders schepten het los gestorte zaad voortdurend over van vak naar vak, om te voorkomen dat broei tot brand zou leiden.
In 1951 kwam het pakhuis in bezit van bindmiddelenbedrijf Meypro B.V. Een gewenste bedrijfsuitbreiding leidde in 1993 tot een spectaculaire verhuizing: nadat de kopgevel was verwijderd, tilde een firma het pakhuis met vijzels van zijn fundering en rolde het op een zware trailer naar een ponton in de Zaan. Op 6 juni 1993 voer het pakhuis, onder grote publieke belangstelling, vanaf de Oostzijde naar de Duyvisfabriek bij de Julianabrug, om vandaar over de Leeghwaterweg en het parkeerterrein van de Zaanse Schans naar zijn nieuwe fundering aan het Schansend te rijden.
Na restauratie werd het pakhuis ingericht als bezoekerscentrum, met een erfgoedwinkel, expositieruimte en vergaderruimte. De slagluiken bleven behouden en zijn nu in open stand vastgezet, met ramen aan de binnenzijde. Op het dak verklapt een vlak grijze dakpannen tussen de rode het woord 'Vrede', de naam van het pakhuis. De tweede verdieping is tegenwoordig in gebruik als kantoor van de stichting de Zaanse Schans.

