Een pakhuis met een verhaal dat bleef.

Van opslagplaats voor grondstoffen tot onderdeel van het Zaanse erfgoed.
Het Kraaienest begon als molenschuur en vervulde door de jaren heen verschillende functies. Toen het gebouw zijn oorspronkelijke rol verloor, dreigde het te verdwijnen.
Dankzij zorgvuldig behoud kreeg het een nieuwe plek op de Zaanse Schans, waar het opnieuw deel uitmaakt van het historische landschap.
Het verhaal van het Kraaienest laat zien dat niet alleen woningen en molens het bewaren waard waren, maar ook de gebouwen die de Zaanse industrie iedere dag ondersteunden.
Kraaienest 1, 2 & 3, Molenschuur De Bezem
Bouwperiode: 1682, herbouwd op de Schans: 1976
Gemeentelijk monument
De molenschuur van oliemolen De Bezem, ook wel De Bezemmaker genoemd, werd in 1682 gebouwd aan de Noorddijk in Wormerveer, met een afluiving: een afdak dat over de volle lengte van de zijgevel liep. Toen de molen zelf in 1896 werd afgebroken, bleef de schuur overeind en kreeg een nieuw leven als pakhuis, met op de plek van de molen een bakhuis erbij. In het eerste kwart van de 20e eeuw veranderde er meer: de afluiving werd vervangen, de tochtluiken maakten plaats voor ramen en het bakhuis werd omgebouwd tot kantine.
Net als het naastgelegen pakhuis De Kraai wilde eigenaar Wessanen's Koninklijke Fabrieken ook van De Bezem afscheid nemen. Bij nauwkeurige inmeting bleek de constructie echter in zo'n slechte staat, dat slechts een stuk of acht gebinten geschikt waren om opnieuw te gebruiken. De Bezem werd gesloopt; de bruikbare onderdelen gingen mee naar de Zaanse Schans, de rest werd verbrand. Zo laat het Kraaienest zien dat erfgoedbehoud niet altijd betekent dat een compleet gebouw overeind blijft: soms schuilt de waarde juist in de onderdelen die wél gered konden worden, en in de zorgvuldige documentatie van dat proces.
Op de Zaanse Schans kreeg de molenschuur een nieuwe bestemming als winkel annex souvenirshop, met een openbare toiletgroep voor bezoekers. De voormalige kantine werd omgebouwd tot fotoshop, met daarachter een kantoortje. De fotoshop is in gebruik bij de eigenaar van pakhuis De Lelie, het kantoortje is sinds 1976 in gebruik bij de stichting de Zaanse Schans.

Kraaienest 4, Pakhuis (Klompenmakerij Kooijman)
Bouwperiode: midden 18e eeuw, herbouwd op de Schans: 1983
Gemeentelijk monument
Koopman Simon de Jager, die behalve schepen ook burgemeester van Westzaan was, liet dit pakhuis midden 18e eeuw bouwen aan de Watermolenstraat in Westzaan, vlak naast pakhuis De Lelie. Een driebeukig pakhuis, met een middenbeuk met steile kap en aan weerszijden een gesloten afluiving met flauw hellende daken. Toen het pand in 1976 moest wijken voor nieuwbouw, liet eigenaar J. Kuyt jr. het zorgvuldig demonteren en de bruikbare onderdelen opslaan, in de hoop op een tweede leven.
Dat leven kwam er dankzij de stichting Zaans Schoon, die de bouwdelen aanbood aan de Zaanse Schans. Een ideale locatie was er niet meteen: het pakhuis kwam uiteindelijk net ten zuiden van De Lelie te staan, stedenbouwkundig niet de perfecte plek, maar het behoud van het pakhuis woog zwaarder. Omdat de stichting de herbouw zelf niet kon financieren, bood klompenmaker Kooijman, destijds al actief in de schuitenmakerij aan De Kwakels, uitkomst: in opdracht van de firma Kooijman werkte architect Jaap Schipper het restauratieplan uit, en in 1984 opende de Klompenmakerij op haar nieuwe adres, Kraaienest 4. Toen het bedrijf en het klompenmuseum verder groeiden, werd het pakhuis in 1999 met 10,80 meter verlengd, met zes nieuwe stramienen in de oorspronkelijke bouwstijl.
