Waar handel en vakmanschap elkaar ontmoetten.

Pakhuizen en werkplaatsen vormden de schakel tussen productie en vervoer.
De Zaanse industrie bestond uit meer dan molens alleen. Aan het Kraaienpad werden grondstoffen opgeslagen, verwerkt en klaargemaakt voor de volgende stap in het productieproces.
Pakhuizen en werkplaatsen lagen dicht bij elkaar, waardoor handel, opslag en ambacht naadloos op elkaar aansloten. De gebouwen laten zien hoe belangrijk deze logistieke schakel was én hoe ook deze bedrijfsgebouwen dankzij zorgvuldig behoud een tweede leven kregen op de Zaanse Schans.
Kraaienpad 1, Pakhuis De Kraai
19e eeuw, herbouwd op de Schans: 1976
Gemeentelijk monument
Dit graanpakhuis ontleent zijn naam aan oliemolen De Bonte Kraai, die aan de Noorddijk in Wormerveer stond en in 1885 werd gesloopt om plaats te maken voor meelfabriek De Vlijt. Ten zuiden daarvan verrees het pakhuis dat de naam 'De Kraai' erfde, een vierbeukig gebouw met begane grond, zolder en vliering. Lang bleef het niet op die plek staan: in 1911 verhuisde het al zo'n 400 meter, om plaats te maken voor graansilo 'Rusland'. Toen eigenaar Wessanen's Koninklijke Fabrieken in de jaren '70 afscheid wilde nemen van de opslagschuren, greep architect Jaap Schipper zijn kans: hij zocht een locatie voor een tweede, eenvoudiger restaurant naast De Hoop op D'Swarte Walvis. Er werd zelfs onderzocht of het 33 meter lange, 14 meter brede en 9 meter hoge pakhuis per helikopter verplaatst kon worden, spectaculair, maar niet haalbaar. Uiteindelijk werd het in segmenten van 4 à 5 balkvakken gezaagd en via pontons over water naar de Schans gebracht, waar het op 26 februari 1976 op zijn nieuwe fundering werd geplaatst en ingericht als pannenkoekrestaurant. De eerste huurders waren Heineken en Ahold.

Kraaienpad 4, Decorpand naar voorbeeld van een Jisper vissershuisje
In de sfeer van de 17e eeuw, herbouwd op de Schans: 2003
Geen monumentstatus
Geen origineel pand, maar een decorstuk met een eigen omzwerving. Het echte 17e-eeuwse vissershuisje uit Jisp staat sinds 1974 in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen. Voor de Floriade 2002 bouwden de timmerlieden van dat museum een decorreplica naar zijn voorbeeld. Na afloop van de Floriade kocht woningbouwvereniging ZVH het pandje en schonk het aan de Zaanse Schans, waar het in 2003 werd herbouwd. Omdat het niet aan het Bouwbesluit voldeed, mocht het niet bewoond worden: het Zaans Museum loste dat op door het in te richten alsof er iemand woonde, zodat schoolklassen konden beleven hoe men er in de 18e of 19e eeuw zou hebben gewoond.
Molen De Windhond
Bouwjaar 1890, herbouwd op de Schans: 1965
Gemeentelijk monument
In 1890 bouwde Jan Zwart voor zijn zoon Tijmen een biksteenmolen: een molentje dat zandsteen fijn stampte tot schuur- en slijppoeder, vaak als bijverdienste voor schooljongens die het langs de deuren verkochten. Waar zo'n molentje meestal niet meer was dan een kist met wieken, kreeg De Windhond een volwaardige achtkantige stellingmolen. Het molentje verhuisde in zijn bestaan liefst vier keer en veranderde daarbij herhaaldelijk van functie: van biksteenmolen tot zaagmolentje (lattenpikker) en weer terug. Na een brand bleven ooit alleen de negen stampers over, en in 1974 brak zelfs de as, waarna de molen volledig werd onttakeld en pas vijf jaar later weer in gebruik kon worden genomen. In 2003 verhuisde De Windhond zo'n 100 meter naar het oosten, om plaats te maken voor het Jisper vissershuisje. Op de Zaanse Schans wordt de molen al jaren bediend door vrijwillige molenaars.

